16/07/2026

Bảo tàng Ninh Bình – nơi lưu giữ hồn cốt vùng đất Cố đô

Nằm dưới chân núi Thúy, bên dòng sông Vân thơ mộng, Bảo tàng Ninh Bình gần ba thập kỷ qua âm thầm gìn giữ gần 40.000 hiện vật gốc, mỗi hiện vật là một “chứng nhân” kể lại hành trình dựng nước và giữ nước của vùng đất Cố đô nghìn năm văn hiến.

Ninh Bình – Giữa nhịp sống hiện đại, có một không gian vẫn lặng lẽ giữ cho quá khứ không bị lãng quên.

Công trình mang dáng dấp đóa sen bên núi Thúy
Bảo tàng Ninh Bình chính thức khánh thành ngày 1/9/1995, đúng dịp kỷ niệm 50 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tọa lạc trên đường Lê Đại Hành, phường Thanh Bình, thành phố Ninh Bình – phía Nam công viên văn hóa Thúy Sơn, công trình ba tầng với tổng diện tích sử dụng 1.200m2 được thiết kế theo ý tưởng một đóa sen vươn lên giữa nền trời, bốn mặt tòa nhà trang trí họa tiết trống đồng – biểu tượng của nền văn minh Việt cổ.
Không gian trưng bày chính rộng khoảng 500m2, nơi hàng nghìn tài liệu, hình ảnh và hiện vật được sắp đặt khoa học, tái hiện sinh động quá trình dựng nước, giữ nước của nhân dân Ninh Bình qua từng thời kỳ. Ngay tại gian khánh tiết tầng 1 – vị trí trang trọng nhất – là tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng đá xanh nguyên khối, phía sau là bức phù điêu khắc họa hình sông Vân núi Thúy, biểu tượng của mảnh đất Ninh Bình, cùng hình ảnh vua Đinh Tiên Hoàng từ thuở chăn trâu cờ lau tập trận đến ngày dẹp loạn 12 sứ quân, lên ngôi Hoàng đế.
Ba không gian, một dòng chảy lịch sử
Toàn bộ nội dung trưng bày của bảo tàng được tổ chức thành ba khu vực chính. Khu thứ nhất mang chủ đề “Ninh Bình – dấu ấn một vùng đất cổ”, giới thiệu lịch sử tự nhiên và tài nguyên của vùng đất từ thời tiền sử, với bộ sưu tập tiêu bản động vật phong phú – gấu, báo, hổ, nai, hươu, lợn rừng… – cùng hình ảnh những thắng cảnh làm nên tên tuổi Ninh Bình như rừng quốc gia Cúc Phương hay khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long.
Khu thứ hai tái hiện thời kỳ vàng son của Cố đô Hoa Lư – kinh đô của nhà nước Đại Cồ Việt dưới các triều Đinh, Tiền Lê và buổi đầu nhà Lý. Qua các đợt khai quật khảo cổ tại khu di tích Cố đô từ những năm 1970 đến 2010, nhiều hiện vật thế kỷ X đã được tìm thấy: những viên gạch xây tường, lát nền cung điện xưa in dòng chữ Hán khẳng định chủ quyền quốc gia, gạch trang trí hoa sen hay đôi phượng vờn nhau, các cột kinh Phật, bộ sưu tập vịt đất nung, tiền cổ và những tác phẩm điêu khắc gỗ mang dấu ấn thời Đinh – Tiền Lê.
Khu thứ ba khắc họa chặng đường kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, cùng công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của quân và dân Ninh Bình. Đây cũng là nơi lưu giữ những trang sử được viết bằng máu và lòng quả cảm của bao thế hệ cha anh.

Hiện vật gạch cổ thế kỷ X khai quật tại Cố đô Hoa Lư, in dòng chữ Hán “Đại Việt quốc quân thành chuyên”

Những hiện vật kể chuyện lịch sử
Trong số gần 40.000 hiện vật gốc mà bảo tàng đang lưu giữ, nhiều hiện vật mang giá trị lịch sử và cảm xúc đặc biệt. Đó là lá cờ đỏ búa liềm năm 1929 mà chiến sĩ cộng sản Lương Văn Tụy đã cắm trên đỉnh núi Non Nước, ngay giữa vòng vây đồn bốt của kẻ thù – biểu tượng cho lòng yêu nước và ý chí kiên cường. Đó còn là bộ sưu tập “Kỷ vật chiến trường” của các cựu chiến binh Ninh Bình: những bộ quân phục sờn bạc, chiếc ba lô, mũ tai bèo, chiếc võng dù, những lá thư hậu phương – tất cả giản dị nhưng chứa đựng một câu chuyện lịch sử không được phép lãng quên.
Bảo tàng cũng trưng bày chuyên đề “Đá chủ quyền Trường Sa” với 21 phiến đá mang tên 21 đảo thuộc quần đảo Trường Sa, cùng nhiều hình ảnh về đời sống quân dân trên huyện đảo; ngoài trời là chiếc máy bay MIG-21 do Bộ đội Phòng không – Không quân trao tặng, gắn liền với tên tuổi anh hùng liệt sĩ phi công quê Ninh Bình. Bên cạnh đó, những phát hiện khảo cổ gần đây như đầu rồng đất nung thời Lý – Trần, đầu rồng được nhận định thuộc thời Đinh – Lê thế kỷ X hay hàng nghìn đồng tiền cổ phát hiện tại huyện Gia Viễn tiếp tục bổ sung cho kho tàng hiện vật vốn đã rất phong phú của bảo tàng.

Kỷ vật chiến trường của cựu chiến binh Ninh Bình được trưng bày trang trọng trong bảo tàng

Gìn giữ ký ức cho mai sau
Không chỉ là nơi cất giữ hiện vật, Bảo tàng Ninh Bình còn được xem là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Nhiều trường học trên địa bàn tỉnh đã đưa hoạt động tham quan, học tập tại bảo tàng vào chương trình giáo dục lịch sử, di sản văn hóa địa phương.
Những năm gần đây, công tác bảo tồn tại đây được tiếp sức bởi chuyển đổi số: hệ thống mã QR gắn tại hiện vật giúp khách tham quan tự tìm hiểu thông tin mà không cần thuyết minh viên, trong khi tính năng tham quan thực tế ảo VR Tour 360 trên website bảo tàng cho phép bất kỳ ai, ở bất kỳ đâu, cũng có thể “bước vào” không gian trưng bày. Theo thống kê, năm 2023 bảo tàng đã đón gần 20.000 lượt khách tham quan, trong đó có hàng trăm lượt khách quốc tế.
Giữa vùng đất Cố đô đang chuyển mình mạnh mẽ để trở thành điểm đến du lịch hàng đầu cả nước, Bảo tàng Ninh Bình vẫn kiên trì với sứ mệnh thầm lặng: gìn giữ từng viên gạch, từng kỷ vật, từng câu chuyện – để lịch sử không chỉ nằm trong sách vở, mà còn hiện diện sống động, nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về cội nguồn của mình.

Học sinh tham quan, tìm hiểu hiện vật lịch sử tại Bảo tàng Ninh Bình