Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Đất Tổ

Ngày 16/6/2026, tại Bảo tàng Hùng Vương tỉnh Phú Thọ và Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông – Đại học Thái Nguyên phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức chương trình tập huấn “Hướng dẫn khai thác sử dụng Hệ thống tham quan Bảo tàng ảo và cài đặt, vận hành hệ thống” thuộc đề tài khoa học và công nghệ cấp tỉnh: “Ứng dụng công nghệ VR3D xây dựng bảo tàng thực tế ảo tại Bảo tàng Hùng Vương tỉnh Phú Thọ và Khu di tích lịch sử Đền Hùng”.
Hoạt động tập huấn được tổ chức nhằm hỗ trợ cán bộ quản lý, cán bộ chuyên môn và các đơn vị khai thác trực tiếp hệ thống nắm vững các chức năng, quy trình vận hành, quản trị và khai thác hiệu quả nền tảng tham quan số đã được xây dựng trong khuôn khổ đề tài. Đây là một trong những hoạt động quan trọng góp phần đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

[Ảnh 1: Toàn cảnh chương trình tập huấn]

Góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa
Trong những năm gần đây, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu trong công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản văn hóa. Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), mô hình hóa 3D, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu số đang mở ra những phương thức mới giúp các bảo tàng, khu di tích và thiết chế văn hóa tiếp cận công chúng hiệu quả hơn.
Là vùng đất cội nguồn dân tộc Việt Nam, Phú Thọ sở hữu hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, trong đó Khu di tích lịch sử Đền Hùng và Bảo tàng Hùng Vương là những địa chỉ văn hóa có ý nghĩa đặc biệt trong việc giáo dục truyền thống lịch sử, lòng yêu nước và bản sắc văn hóa dân tộc.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, đề tài “Ứng dụng công nghệ VR3D xây dựng bảo tàng thực tế ảo tại Bảo tàng Hùng Vương tỉnh Phú Thọ và Khu di tích lịch sử Đền Hùng” được triển khai với mục tiêu xây dựng môi trường tham quan số trực quan, sinh động, cho phép người dân, du khách và các nhà nghiên cứu tiếp cận thông tin về hiện vật, di tích và các giá trị văn hóa lịch sử một cách thuận tiện thông qua môi trường mạng.
Sau quá trình nghiên cứu, khảo sát, thu thập dữ liệu, số hóa hiện vật và phát triển phần mềm, hệ thống tham quan bảo tàng ảo đã được hoàn thiện và đưa vào vận hành thử nghiệm. Chương trình tập huấn lần này là bước quan trọng nhằm chuyển giao công nghệ và hướng dẫn sử dụng hệ thống cho đội ngũ cán bộ trực tiếp khai thác tại địa phương.
Hướng dẫn cài đặt, vận hành hệ thống tham quan số
Tại chương trình, các học viên được giới thiệu tổng quan về kiến trúc hệ thống, các thành phần kỹ thuật và quy trình triển khai vận hành nền tảng tham quan bảo tàng ảo.
Trong chuyên đề đầu tiên, Thạc sĩ Lê Sơn Thái đã trực tiếp hướng dẫn các nội dung liên quan đến cài đặt và vận hành hệ thống. Các học viên được tiếp cận các bước cấu hình phần mềm, quản lý máy chủ, sao lưu dữ liệu, cập nhật nội dung và xử lý các tình huống kỹ thuật thường gặp trong quá trình khai thác.
Bên cạnh việc giới thiệu các yêu cầu kỹ thuật cơ bản, báo cáo viên còn chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình triển khai hệ thống số hóa di sản, giúp các cán bộ kỹ thuật tại đơn vị có thể chủ động tiếp nhận công nghệ và duy trì hoạt động ổn định của hệ thống trong thời gian dài.
Các nội dung được trình bày theo hình thức trực quan, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo điều kiện để học viên dễ dàng tiếp cận và nắm bắt các thao tác cần thiết.

[Ảnh 2: Báo cáo viên hướng dẫn cài đặt và vận hành hệ thống tham quan bảo tàng ảo]

Nâng cao năng lực quản trị cơ sở dữ liệu hiện vật
Một trong những nội dung quan trọng của chương trình là hướng dẫn quản trị hệ thống và khai thác các chức năng của phần mềm quản trị cơ sở dữ liệu hiện vật.
Thông qua chuyên đề này, học viên được giới thiệu quy trình cập nhật, chỉnh sửa và quản lý dữ liệu hiện vật trên hệ thống. Các chức năng tìm kiếm, phân loại, thống kê và liên kết dữ liệu được trình bày chi tiết nhằm giúp cán bộ bảo tàng có thể khai thác tối đa hiệu quả của cơ sở dữ liệu số.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu hiện vật số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo nền tảng cho các hoạt động nghiên cứu, trưng bày, giáo dục và quảng bá di sản trong môi trường số.
Đặc biệt, hệ thống cho phép tích hợp nhiều loại dữ liệu khác nhau như hình ảnh, video, mô hình 3D, tư liệu văn bản và thông tin thuyết minh, giúp hình thành kho dữ liệu số đồng bộ, hiện đại và dễ dàng mở rộng trong tương lai.
Thông qua các bài thực hành trực tiếp trên hệ thống, học viên có cơ hội thao tác, cập nhật dữ liệu và xử lý các tình huống giả lập dưới sự hướng dẫn của nhóm nghiên cứu.
Trải nghiệm khai thác phần mềm tham quan di tích ảo trên nền tảng web
Nội dung nhận được nhiều sự quan tâm của học viên là chuyên đề hướng dẫn khai thác phần mềm tham quan di tích ảo trên nền tảng web do PGS.TS Nguyễn Văn Huân trình bày.
Tại đây, các học viên được giới thiệu các chức năng chính của hệ thống như tham quan không gian ảo 360 độ, tra cứu thông tin hiện vật, xem mô hình hiện vật 3D, tương tác với các điểm thông tin và trải nghiệm các tuyến tham quan được thiết kế trên nền tảng số.
Thông qua công nghệ VR3D, người sử dụng có thể tiếp cận các hiện vật và không gian trưng bày một cách trực quan, sinh động, ngay cả khi không có điều kiện đến tham quan trực tiếp. Đây là giải pháp đặc biệt hữu ích trong bối cảnh chuyển đổi số, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản cho đông đảo công chúng trong và ngoài nước.
Bên cạnh việc giới thiệu các chức năng hiện có, nhóm nghiên cứu cũng trình bày định hướng phát triển hệ thống trong thời gian tới như mở rộng dữ liệu số, tích hợp các hình thức tương tác thông minh, hỗ trợ thiết bị di động và kết nối với các nền tảng du lịch số của địa phương.

[Ảnh 3: Học viên thực hành trải nghiệm hệ thống tham quan di tích ảo trên nền tảng web]

Tăng cường năng lực khai thác và phát huy hiệu quả kết quả nghiên cứu
Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi từ phía cán bộ quản lý, cán bộ chuyên môn và các đơn vị trực tiếp khai thác hệ thống.
Các câu hỏi tập trung vào việc cập nhật dữ liệu mới, mở rộng kho hiện vật số, nâng cao chất lượng trải nghiệm người dùng, bảo đảm an toàn dữ liệu và khả năng tích hợp với các nền tảng chuyển đổi số khác của tỉnh.
Nhóm nghiên cứu đã giải đáp chi tiết các vấn đề được đặt ra, đồng thời tiếp thu các ý kiến đóng góp nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống trong thời gian tới.
Thông qua chương trình tập huấn, đội ngũ cán bộ tại Bảo tàng Hùng Vương và Khu di tích lịch sử Đền Hùng đã được trang bị các kiến thức và kỹ năng cần thiết để tiếp nhận, vận hành và khai thác hiệu quả hệ thống tham quan số, bảo đảm kết quả nghiên cứu được ứng dụng thực chất vào công tác chuyên môn.
Mở ra cơ hội mới cho công tác bảo tồn và quảng bá di sản văn hóa Đất Tổ
Việc triển khai thành công hệ thống tham quan bảo tàng ảo và tổ chức chuyển giao công nghệ thông qua chương trình tập huấn không chỉ góp phần nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực văn hóa mà còn tạo tiền đề quan trọng cho việc xây dựng hệ sinh thái di sản số của tỉnh Phú Thọ.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, việc kết hợp giữa giá trị truyền thống và công nghệ hiện đại sẽ giúp các di sản văn hóa tiếp cận gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Hệ thống tham quan số được xây dựng từ đề tài khoa học và công nghệ cấp tỉnh là minh chứng cho hiệu quả của việc gắn kết nghiên cứu khoa học với thực tiễn phát triển địa phương. Đồng thời, đây cũng là một bước tiến quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số ngành văn hóa của tỉnh Phú Thọ, góp phần quảng bá hình ảnh vùng Đất Tổ Hùng Vương tới du khách trong nước và quốc tế.
Chương trình tập huấn đã diễn ra thành công, hoàn thành các nội dung đề ra và nhận được sự đánh giá tích cực từ các đại biểu, học viên tham dự. Kết quả của chương trình không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống tham quan số mà còn khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, hướng tới xây dựng nền văn hóa số hiện đại, giàu bản sắc dân tộc.

Người viết: PGS.TS Nguyễn Văn Huân